<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Maunder-Minimum</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Maunder-Minimum"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Maunder-Minimum rootpage-Maunder-Minimum skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Maunder-Minimum</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p>Als <b>Maunder-Minimum</b> wird eine Periode stark verringerter <a href="Sonnenfleck" title="Sonnenfleck">Sonnenfleckenaktivität</a> in den Jahren zwischen 1645 und 1715 bezeichnet.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Klimatologische_Einstufung">Klimatologische Einstufung</h2></div>
<p>Das Maunder-Minimum (benannt nach <a href="Edward_Walter_Maunder" title="Edward Walter Maunder">Edward Walter Maunder</a>) fiel in einen besonders kühlen Zeitraum der mittleren <i><a href="Kleine_Eiszeit" title="Kleine Eiszeit">Kleinen Eiszeit</a></i> in der nördlichen Hemisphäre der Erde. Die Temperaturen begannen jedoch schon deutlich vor Beginn des Maunderminimums zu sinken.<sup id="cite_ref-owens2017_2-0" class="reference"><a href="#cite_note-owens2017-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Neben anderen Faktoren, wie vulkanischer Aktivität, dem durch <a href="Milankovi%C4%87-Zyklen" title="Milanković-Zyklen">Änderungen der Erdumlaufbahn um die Sonne</a> verursachten langfristigen Abkühlungstrend oder veränderter Landnutzung, kann die verringerte solare Intensität zeitweise zur Kleinen Eiszeit beigetragen haben. Während der Kleinen Eiszeit traten in <a href="Europa" title="Europa">Europa</a>, <a href="Nordamerika" title="Nordamerika">Nordamerika</a> und <a href="China" title="China">China</a> viele sehr kalte Winter auf (Aufzeichnungen aus anderen Teilen der Welt sind nicht detailliert genug, um diese Aussage zu verallgemeinern).
</p><p>Dem Maunder-Minimum gingen das <i><a href="Wolfminimum" title="Wolfminimum">Wolfminimum</a></i> um 1300 (nach <a href="Rudolf_Wolf_(Astronom)" title="Rudolf Wolf (Astronom)">R. Wolf</a>) und das <i><a href="Sp%C3%B6rerminimum" title="Spörerminimum">Spörerminimum</a></i> im 15. Jahrhundert voraus. Es folgte das <i><a href="Daltonminimum" title="Daltonminimum">Daltonminimum</a></i> 1790–1820, das das Ende der Kleinen Eiszeit markiert. Es gibt Indizien, dass das <a href="Modernes_Maximum" title="Modernes Maximum">Moderne Maximum</a> (1950–2009, mit seinem Höhepunkt um 1960) in ein neues Minimum übergeht.<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Verschiedenen Untersuchungen zufolge würde es die globalen Temperaturen geringfügig – nach besten Schätzungen um weniger als 0,1 °C – absenken und damit die gegenwärtige, vor allem durch Treibhausgasemissionen verursachte <a href="Globale_Erw%C3%A4rmung" title="Globale Erwärmung">globale Erwärmung</a> kaum abschwächen.<sup id="cite_ref-feulner2010_5-0" class="reference"><a href="#cite_note-feulner2010-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Forschungsgeschichte">Forschungsgeschichte</h2></div>
<p>Als Erster hat 1887 <a href="Gustav_Sp%C3%B6rer" title="Gustav Spörer">Gustav Spörer</a> in Potsdam die Epoche verringerter Sonnenfleckenzahlen bemerkt<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Der US-amerikanische Astronom John A. („Jack“) Eddy (1931–2009)<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> erforschte die Phase 1976 und benannte sie nach den englischen Astronomen <a href="Annie_Maunder" title="Annie Maunder">Annie Maunder</a> und ihrem Ehemann <a href="Edward_Walter_Maunder" title="Edward Walter Maunder">E.W. Maunder</a><sup id="cite_ref-MM_PAPER_9-0" class="reference"><a href="#cite_note-MM_PAPER-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, der Spörers Entdeckung in England bekannt gemacht hatte<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> und später mit eigenen Zahlen verifizierte.
Sonnenflecken waren erst kurz vor dem Maunder-Minimum systematisch beobachtet worden, so dass zu jener Zeit noch keine Erwartungen bezüglich ihrer Häufigkeit gemacht werden konnten; nur im Nachhinein ließ sich erkennen, dass der Zustand seit 1715 sich signifikant von dem zwischen 1645 und 1715 unterscheidet.
</p><p>Mit der verringerten Sonnenfleckenaktivität ging eine verringerte Strahlungsintensität einher. Daher kam man schon bald auf die Idee, dass dieses astronomische Ereignis auf die <a href="Klimatologie" title="Klimatologie">Klimatologie</a> der Erde Einfluss hat.
</p><p>Dieser Effekt alleine ist aber zu gering und das Maunder-Minimum setzte zu spät ein, um die Kleine Eiszeit vollständig zu erklären.<sup id="cite_ref-owens2017_2-1" class="reference"><a href="#cite_note-owens2017-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Mit Hilfe eines gekoppelten Klimamodells wurde simuliert, welchen Einfluss ein solares Minimum in Höhe des Maunderminimums künftig hätte. Bei einer in dieser Größenordnung schwächeren Sonne würde die globale Durchschnittstemperatur wahrscheinlich etwa 0,1 Grad geringer sein als bei gewohnter <a href="Sonnenaktivit%C3%A4t" title="Sonnenaktivität">Sonnenaktivität</a>. Die menschlichen Einflüsse auf das Erdklima dürften also wesentlich stärker sein.<sup id="cite_ref-feulner2010_5-1" class="reference"><a href="#cite_note-feulner2010-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Bei der 24. Generalversammlung der International Astronomical Union 2015 wurde eine revidierte Datenserie ab 1750 präsentiert, nachdem die Beobachtungsbedingungen nochmals überprüft wurden, die nun um 1885 und um 1945 weniger niedrige respektive höhere Sonnenfleckenzahlen ergibt. Damit stellt sich auch das Maunderminimum in der Zeitreihe weniger extrem dar.<sup id="cite_ref-iau1508_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-iau1508-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li>Klaus G. Strassmeier: <i>Aktive Sterne. Laboratorien der solaren Astrophysik.</i> Wien/New York 1997, S. 26, 169 ff.</li>
<li><a href="Willie_Wei-Hock_Soon" class="mw-redirect" title="Willie Wei-Hock Soon">Willie Wei-Hock Soon</a>, Steven H. Yaskell: <i>The Maunder Minimum and the Variable Sun-Earth Connection.</i> World Scientific, 2003, ISBN 981-238-274-7.</li>
<li><a href="NASA_Earth_Observatory" title="NASA Earth Observatory">NASA Earth Observatory</a> (2006): <i>Chilly Temperatures During the Maunder Minimum.</i> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=7122">Online</a>, abgerufen am 21. Sept. 2016)</li>
<li><a href="G%C3%BCnther_R%C3%BCdiger" title="Günther Rüdiger">Günther Rüdiger</a>: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.aip.de/documents/415/acha_71_druckfassung/">Astronomen, Akten und Affären - Vom Anfang zum Ende des Astrophysikalischen Observatoriums zu Potsdam</a> Akademische Verlagsanstalt, Leipzig, 2024</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><span class="noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Wiktionary"></span></span></span><b><a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Maunderminimum" class="extiw external" title="wikt:Maunderminimum">Wiktionary: Maunderminimum</a></b> – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen</div>
<ul><li><i><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.iau.org/public/images/detail/iau1508b/">Graphs demonstrating improved agreement between Old and New Sunspot Numbers</a></i> und <i><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.iau.org/public/images/detail/iau1508b/">The Newly Calibrated sunspot Group Number over the last 400 years</a></i> (iau.org, August 2015, zur Pressemitteilung iau1508)<sup id="cite_ref-iau1508_1-2" class="reference"><a href="#cite_note-iau1508-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-iau1508-1"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-iau1508_1-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-iau1508_1-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-iau1508_1-2">c</a></sup></span> <span class="reference-text"><i><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1508/">Corrected Sunspot History Suggests Climate Change since the Industrial Revolution not due to Natural Solar Trends.</a></i> Pressemitteilung International Astronomical Union, iau1508, 7. August 2015 (iau.org, abgerufen am 20. August 2015).</span>
</li>
<li id="cite_note-owens2017-2"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-owens2017_2-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-owens2017_2-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Mathew J. Owens, Mike Lockwood, <a href="Ed_Hawkins" title="Ed Hawkins">Ed Hawkins</a>, Ilya Usoskin, Gareth S. Jones, Luke Barnard, Andrew Schurer, John Fasullo: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">The Maunder Minimum and the Little Ice Age: an update from recent reconstructions and climate simulations</cite>. In: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Journal of Space Weather and Space Climate</cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>7</span>, A33, 2017, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">doi</a>:<span class="uri-handle" style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.1051/swsc%2F2017034">10.1051/swsc/2017034</a></span> (englisch).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=The+Maunder+Minimum+and+the+Little+Ice+Age%3A+an+update+from+recent+reconstructions+and+climate+simulations&rft.au=Mathew+J.+Owens%2C+Mike+Lockwood%2C+Ed+Hawkins%2C+...&rft.date=2017&rft.doi=10.1051%2Fswsc%2F2017034&rft.genre=journal&rft.issue=A33&rft.jtitle=Journal+of+Space+Weather+and+Space+Climate&rft.volume=7" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a></span> <span class="reference-text">G. Usoskin u. a.: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Evidence for distinct modes of solar activity</cite>. In: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Astronomy & Astrophysics</cite>. 2014, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">doi</a>:<span class="uri-handle" style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.1051/0004-6361%2F201423391">10.1051/0004-6361/201423391</a></span> (englisch).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=Evidence+for+distinct+modes+of+solar+activity&rft.au=G.+Usoskin+u.+a.&rft.btitle=Astronomy+%26+Astrophysics&rft.date=2014&rft.doi=10.1051%2F0004-6361%2F201423391&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a></span> <span class="reference-text">Sarah Ineson u. a.: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Regional climate impacts of a possible future grand solar minimum</cite>. In: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Nature Communications</cite>. 23. Juni 2015, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">doi</a>:<span class="uri-handle" style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.1038/ncomms8535">10.1038/ncomms8535</a></span> (englisch).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=Regional+climate+impacts+of+a+possible+future+grand+solar+minimum&rft.au=Sarah+Ineson+u.+a.&rft.btitle=Nature+Communications&rft.date=2015-06-23&rft.doi=10.1038%2Fncomms8535&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-feulner2010-5"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-feulner2010_5-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-feulner2010_5-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Georg Feulner, <a href="Stefan_Rahmstorf" title="Stefan Rahmstorf">Stefan Rahmstorf</a>: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">On the effect of a new grand minimum of solar activity on the future climate on Earth</cite>. In: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic"><a href="Geophysical_Research_Letters" title="Geophysical Research Letters">Geophysical Research Letters</a></cite>. März 2010, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">doi</a>:<span class="uri-handle" style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.1029/2010GL042710">10.1029/2010GL042710</a></span> (englisch).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=On+the+effect+of+a+new+grand+minimum+of+solar+activity+on+the+future+climate+on+Earth&rft.au=Georg+Feulner%2C+Stefan+Rahmstorf&rft.btitle=Geophysical+Research+Letters&rft.date=2010-03&rft.doi=10.1029%2F2010GL042710&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a></span> <span class="reference-text">Gareth S. Jones, Mike Lockwood, <a href="Peter_A._Stott" title="Peter A. Stott">Peter A. Stott</a>: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">What influence will future solar activity changes over the 21st century have on projected global near-surface temperature changes?</cite> In: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Journal of Geophysical Research</cite>. März 2012, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">doi</a>:<span class="uri-handle" style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.1029/2011JD017013">10.1029/2011JD017013</a></span> (englisch).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=What+influence+will+future+solar+activity+changes+over+the+21st+century+have+on+projected+global+near-surface+temperature+changes%3F&rft.au=Gareth+S.+Jones%2C+Mike+Lockwood%2C+Peter+A.+Stott&rft.btitle=Journal+of+Geophysical+Research&rft.date=2012-03&rft.doi=10.1029%2F2011JD017013&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a></span> <span class="reference-text">Gustav Spörer: <cite style="font-style:italic">Über die Periodicität der Sonnenflecken seit dem Jahre 1618 ... und Nachweis einer erheblichen Störung dieser Periodicität während eines langen Zeitraumes</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Vierteljahrsschrift d. Astron. Ges.</cite> 22. Jahrgang, 1887, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>323<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>ff</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=%C3%9Cber+die+Periodicit%C3%A4t+der+Sonnenflecken+seit+dem+Jahre+1618+...+und+Nachweis+einer+erheblichen+St%C3%B6rung+dieser+Periodicit%C3%A4t+w%C3%A4hrend+eines+langen+Zeitraumes&rft.au=Gustav+Sp%C3%B6rer&rft.btitle=Vierteljahrsschrift+d.+Astron.+Ges.&rft.date=1887&rft.genre=book&rft.pages=323ff&rft.volume=22.+Jahrgang" style="display:none"> </span> </span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nytimes.com/2009/06/18/us/18eddy.html"><i>John A. Eddy, Solar Detective, Dies at 78</i>.</a> In: <i>NY Times</i> online, 17. Juni 2009.</span>
</li>
<li id="cite_note-MM_PAPER-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-MM_PAPER_9-0">↑</a></span> <span class="reference-text">John A. Eddy: <cite style="font-style:italic">The Maunder Minimum</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Science</cite>. 192. Jahrgang, <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>4245</span>, Juni 1976, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>1189–1202</span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">doi</a>:<span class="uri-handle" style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://doi.org/10.1126/science.192.4245.1189">10.1126/science.192.4245.1189</a></span>, <a class="external mw-magiclink-pmid" rel="nofollow" href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17771739?dopt=Abstract">PMID 17771739</a>, <a href="Bibcode" title="Bibcode">bibcode</a>:<a rel="nofollow" class="external text" href="https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1976Sci...192.1189E">1976Sci...192.1189E</a> (<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.sciencemag.org/cgi/content/citation/192/4245/1189">sciencemag.org</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=The+Maunder+Minimum&rft.au=John+A.+Eddy&rft.date=1976-06&rft.doi=10.1126%2Fscience.192.4245.1189&rft.genre=journal&rft.issue=4245&rft.jtitle=Science&rft.pages=1189-1202&rft.pmid=17771739&rft.volume=192.+Jahrgang" style="display:none"> </span> <a rel="nofollow" class="external free" href="http://bill.srnr.arizona.edu/classes/182h/Climate/Solar/Maunder%20Minimum.pdf">http://bill.srnr.arizona.edu/classes/182h/Climate/Solar/Maunder%20Minimum.pdf</a> PDF Copy</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a></span> <span class="reference-text">Um das Alter der Bezeichnung, und darüber, ob Eddy die Namensgebung vorgenommen oder übernommen hatte, gibt es eine Kontroverse, siehe <i><a rel="nofollow" class="external text" href="https://julesandjames.blogspot.de/2009/07/did-jack-eddy-really-discover-or-name.html">Who named the Maunder Minimum?</a></i> Blogpost, 6. Juli 2009.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a></span> <span class="reference-text">E.W. Maunder: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Prof. Spoerer's researches on Sun-spots</cite>. In: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Monthly Notices of the Roy. Astron. Soc.</cite> 50. Jahrgang, 1890, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>251<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>ff</span>. (englisch).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Maunder-Minimum&rft.atitle=Prof.+Spoerer%27s+researches+on+Sun-spots&rft.au=E.W.+Maunder&rft.btitle=Monthly+Notices+of+the+Roy.+Astron.+Soc.&rft.date=1890&rft.genre=book&rft.pages=251ff&rft.volume=50.+Jahrgang" style="display:none"> </span> </span>
</li>
</ol></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-12-22" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Maunder-Minimum&oldid=262646225">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>